اجرای سیستم اعلام و اطفای حریق در مراکز درمانی

نصب سیستم اعلام حریق، سیستم اطفای حریق بیمارستان، نگهداری سیستم‌های اعلام حریق، تعمیرات دوره‌ای سیستم اطفای حریق، تجهیزات ایمنی پزشکی

اهمیت نصب سیستم اعلام و اطفای حریق در مراکز درمانی

در دنیای پرچالش امروز، امنیت جان بیماران، کارکنان و تجهیزات گران‌قیمت در مراکز درمانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. یکی از مهم‌ترین اقدامات در راستای تأمین این امنیت، اجرای سیستم‌های اعلام و اطفای حریق در مراکز درمانی، کلینیک‌های پزشکی، بیمارستان‌ها و مطب پزشکان است.

در این مقاله به اهمیت نصب، فروش، نگهداری و سرویس دوره‌ای سیستم‌های اعلام و اطفای حریق در مراکز درمانی می‌پردازیم و ضرورت آن را از ابعاد مختلف بررسی می‌کنیم.

مروری بر آتش‌سوزی‌های عمده در مراکز درمانی

در سال‌های اخیر، چندین حادثه آتش‌سوزی در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی در ایران و جهان گزارش شده است. به‌عنوان مثال:

• آتش‌سوزی بیمارستان سینای تهران (۱۳۹۹): این حادثه به دلیل نشت گاز اکسیژن رخ داد و متأسفانه بیش از ۱۹ نفر جان خود را از دست دادند. گزارش‌ها نشان داد که نبود سیستم اعلام و اطفای حریق هوشمند در کنترل سریع حادثه نقش داشت.

• آتش‌سوزی کلینیک پزشکی در بغداد (۲۰۲۱): آتش‌سوزی ناشی از انفجار سیلندر اکسیژن باعث کشته شدن بیش از ۸۰ نفر گردید. در این مرکز سیستم هشدار و اطفای حریق به‌صورت استاندارد نصب نشده بود.

• آتش‌سوزی بیمارستان “ویجایاراج” – هند (احمدنگر، مهاراشترا) (2021) تعداد تلفات: ۱۱ بیمار کشته – این فاجعه در بخش بیماران مبتلا به کووید-۱۹ یک بیمارستان خصوصی رخ داده است. آتش‌سوزی به دلیل نقص فنی در سیستم تهویه مطبوع (AC) آغاز شد و به سرعت گسترش یافت.

• آتش‌سوزی بیمارستان “شهید رجایی” – ایران (رشت، استان گیلان) سال وقوع: ۱۴۰۰ (۲۰۲۱ میلادی) تعداد تلفات: ۱۲ کشته و ۱۲۴ مصدوم – این حادثه تلخ در بخش کووید-۱۹ بیمارستان رخ می دهد. بر اساس گزارش‌های رسمی، علت آتش‌سوزی انفجار یک دستگاه اکسیژن ساز اعلام شد. این حادثه خسارات جانی و مالی زیادی به همراه داشت و واکنش‌های گسترده‌ای را در پی داشت

نکات مشترک و تحلیل آتش سوزیهای مراکز درمانی و کلینیک های پزشکی اخیر:

• تمرکز بر بیمارستان‌های کووید-۱۹: بسیاری از این آتش‌سوزی‌ها در بخش‌های مخصوص بیماران مبتلا به کووید-۱۹ رخ داده است. دلیل این امر استفاده زیاد و فشرده از دستگاه‌های اکسیژن ساز، کنستانتره‌ها و کپسول‌های اکسیژن تحت فشار است که در صورت نقص فنی یا بی‌احتیاطی، خطر آتش‌سوزی و انفجار را به شدت افزایش می‌دهند.
• علل اصلی: نقص در سیستم‌های برقی قدیمی، استفاده نادرست از تجهیزات پزشکی (مانند اکسیژن)، عدم رعایت پروتکل‌های ایمنی و نبود سیستم‌های اطفای حریق مناسب از عوامل اصلی این حوادث بوده‌اند.
• تلفات بالا: دلیل اصلی تلفات بالا در این حوادث، عدم توانایی بیماران برای تخلیه سریع (به دلیل کهولت سن، بیماری و وصل بودن به دستگاه‌های مختلف) و گسترش سریع آتش و دود سمی در فضای بسته است.

این حوادث غم‌انگیز اهمیت رعایت دقیق استانداردهای ایمنی، نوسازی سیستم‌های برق و آموزش پرسنل برای مقابله با حوادث غیرمترقبه در مراکز درمانی را بیش از پیش نشان می‌دهد.

این موارد نشان می‌دهد که نصب و نگهداری صحیح سیستم‌های ایمنی، نقش حیاتی در کاهش تلفات و خسارات دارد. و همچنین اهمیت اجرای سیستم اعلام و اطفای حریق در مراکز درمانی را نشان می دهد.

اجزای اصلی سیستم اعلام و اطفای حریق در مراکز درمانی

جزئیات سیستم اعلام حریق (Fire Alarm System)

هدف اصلی کشف سریع حریق، هشدار به ساکنین و اطلاع به مراکز مربوطه است. این سیستم از اجزای زیر تشکیل می شود:

1. تجهیزات تشخیص حریق (Detectors):

• دتکتور دود (Smoke Detector): متداول‌ترین نوع؛ دود ناشی از حریق را تشخیص می‌دهد. انواع مختلفی دارد:

• دتکتور نوری یا فتوالکتریک Optical/Photoelectric: برای آتش‌های با سوختن آرام مثل آتش‌های ناشی از سیم کشی برق، مناسب‌تر خواهد بود.

• آشکارساز یونیزاسیون : برای آتش‌های با شعله سریع و دود کم مثل آتش‌گیری مایعات قابل اشتعال حساستر است.
  
• دتکتور حرارت (Heat Detector): افزایش غیرعادی دما یا رسیدن دما به یک حد مشخص را تشخیص می دهد . در مکان‌های پرگردوغبار یا دود (مانند آشپزخانه یا گاراژ) که دتکتور دود ممکن است falsely فعال شود، استفاده می‌شود.

• دتکتور شعله (Flame Detector): اشعه‌های مادون قرمز یا فرابنفش ساطع شده از شعله را تشخیص خواهد داد. برای مکان‌های با ارزش و حساس مانند سالن‌های سرور یا انبارهای مواد بسیار قابل اشتعال استفاده می‌شود.

2. مرکز کنترل اعلام حریق (Fire Alarm Control Panel – FACP):

* مغز متفکر سیستم است.
* اطلاعات تمامی دتکتورها و شستی‌ها را دریافت و پردازش می‌کند.
* وضعیت سیستم (عادی، هشدار، خطا) را نشان می‌دهد.
* در صورت تشخیص حریق، تجهیزات هشدار (آژیرها و فلاشرها) و سایر سیستم‌های مرتبط (مانند سیستم تخلیه دود یا قطع کننده برق) را فعال می‌کند.

3. تجهیزات هشداردهنده (Notification Appliances):

* آژیر (Sounder/Bell): برای هشدار شنیداری.
* فلاشر (Flasher/Strobe Light): برای هشدار دیداری (مخصوص افراد کم‌شنوا یا محیط‌های پرسر و صدا).
* تلفن کننده خودکار (Auto-dialer): می‌تواند به طور خودکار با آتش‌نشانی یا مراکز monitoring تماس بگیرد.

4. منبع تغذیه (Power Supply):

* برق اصلی: به همراه یک منبع تغذیه اضطراری (باطری پشتیبان) تا در صورت قطع برق، سیستم به مدت مشخصی (معمولاً ۲۴ تا ۷۲ ساعت) به کار خود ادامه دهد.

مراحل اجرای سیستم اعلام و اطفای حریق در کلینیک‌ها و مطب ها

1. بازدید و نیازسنجی: بررسی نقشه ساختمان و تعیین بخش‌های پرخطر.
2. طراحی سیستم: انتخاب نوع سیستم متناسب با اندازه و نوع مرکز درمانی.
3. نصب تجهیزات: نصب سنسورها، دتکتورها، آژیرها و سیستم‌های اطفا.
4. آزمایش اولیه: تست کامل سیستم قبل از بهره‌برداری.
5. آموزش کارکنان: آشنایی کارکنان با نحوه استفاده از سیستم.

نگهداری و سرویس دوره‌ای

سیستم‌های اعلام و اطفای حریق نیاز به نگهداری مستمر دارند. سرویس دوره‌ای شامل:

• تست عملکرد دتکتورها و آژیرها
• بررسی مخازن گاز یا کپسول‌های خاموش‌کننده
• اطمینان از سلامت کابل‌ها و سیستم‌های برقی
• تعویض قطعات فرسوده و باتری‌ها

مزایای استفاده از سیستم اعلام و اطفای حریق در مراکز درمانی

• حفاظت از جان بیماران و کارکنان
• جلوگیری از خسارت به تجهیزات پزشکی گران‌قیمت
• رعایت الزامات قانونی و استانداردهای ایمنی
• کاهش هزینه‌های ناشی از حوادث احتمالی

منابع معتبر برای مطالعه بیشتر

• NFPA – Fire Safety in Healthcare Facilities
• سازمان آتش‌نشانی تهران
• وزارت بهداشت ایران – ایمنی بیمارستان‌ها
• مشاهده و خرید تجهیزات اعلام و اطفا حریق در فروشگاه آنلاین گروه مهندسی کاشانه – مجری سیستم اعلام و اطفای حریق در مراکز درمانی بیمارستانها، کلینیک ها، آزمایشگاه ها و مطب های پزشکی.